تاریخ انتشار: جمعه 05 اردیبهشت 1399
جعل و استفاده از سند مجعول

 جعل و استفاده از سند مجعول

جرم جعل سند و استفاده از سند جعلی،احکام جعل سند هم در مقررات آیین دادرسی و هم در مقررات قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) آمده است و مواد 219 الی 222 قانون آیین دادرسی مدنی به جعل حقوقی اشاره دارد.در قانون، جعل و قلب (تقلب) و تزویر معانی نزدیک و شبیه به هم دارند و در مقررات مشابهی مورد بررسی قرار گرفته اند. بسته به قصد متقاضی و شاکی و خواهان و اینکه مجازات جعل کننده سند را بخواهد یا باطل شدن سند و یا هر دو را، باید حسب مورد اقدام مناسب حقوقی یا کیفری یا هر دو انتخاب شود. در این خصوص توصیه میشود قبل از هر اقدامی با یک وکیل متخصص اسناد و دعاوی کیفری مشورت شود.

امتیاز: Article Rating

 

مفهوم جرم جعل و شیوه طرح ادعا

احکام جعل سند هم در مقررات آیین دادرسی و هم در مقررات کتاب پنجم از قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) آمده است. مواد 219 الی 222 قانون آیین دادرسی مدنی در خصوص جعل سند و ادعای جعلیت و بی اعتباری اسناد حقوقی می باشد.

هر یک از طرفین که سند رسمی یا عادی، علیه او ابراز شده (خواه سند منتسب به او یا دیگری باشد) و بخواهد نسبت به اصالت آن تعرض نماید، می تواند این امر را در قالب ادعای جعل سند نیز مطرح کند. زیرا ادعای جعل هم نسبت به اسناد رسمی و هم نسبت به اسناد عادی شنیده می شود.

جعل کردن در لغت از جمله به معنای دگرگون کردن، منقلب نمودن، گردانیدن، قرار دادن و ایجاد کردن آمده است. این اصطلاح در قانون آیین دادرسی مدنی تعریف نشده اما در حقوق کیفری به جعل مادی و مفادی (معنوی) تقسیم می شود. بنابراین طرفی که سند جعلی علیه او ابراز گردیده، ادعا می نماید که یکی از اعمالی که طبق قانون جعل (مادی و مفادی) شمرده می شود، در سند صورت گرفته است. البته تعرض به اصالت سند در قالب ادعای جعل سند باید با به کارگیری همین اصطلاح «جعل» مطرح شود تا قابل رسیدگی باشد و واژه هایی از قبیل سند ساختگی است و یا امضا نقاشی شده است، به تنهایی کافی نیست. از سوی دیگر هرگاه مدعی جعل تنها بخشی از سند را مجعول بداند، باید آن را مشخص نماید.

اقسام دعوای جعل سند

1- دعوای کیفری جعل سند

همانطور که گفته شد، جعل سند مادی و جعل سند مفادی در مقررات کیفری به قید مجازات ممنوع گردیده و بنابراین جرم شناخته می شود. در هر حال تعقیب جرایم علی القاعده به عهده دادسرا یا قائم مقام او می باشد که می تواند با شکایت شاکی آغاز و بر اساس آیین دادرسی کیفری و در مرجع کیفری نسبت به آن رسیدگی و تصمیم گیری شود.

در هر حال اگر شخصی ادعا داشته باشد که سندی به زیان او جعل شده و این را موضوع شکایتی کیفری قرار دهد و یا دادسرا با آگاهی از ارتکاب جعل، جاعل را تحت پیگرد کیفری قرار دهد، رسیدگی و تصمیم گیری نسبت به اصالت یا جعلیت سند در مرجع کیفری و طبق آیین دادرسی کیفری به عمل می آید و هرگاه دادرسی کیفری به صدور حکم نهایی مبنی بر جعلیت سند بیانجامد، سند مزبور حسب مورد جزئاً یا کلاً اعتبار خود را از دست داده و اگر به استناد آن دعوایی اقامه شده یا بشود، طرفی که سند علیه او ابراز گردیده می تواند با ارائه و یا استناد به حکم نهایی مرجع کیفری و تأیید بر جعلی بودن سند یا قسمتی از آن، از آثار سند مزبور و یا قسمت مجعول آن رها شود و در نتیجه نوبت به طرح ادعای جعل به مفهوم دقیق اصطلاح در مرجع حقوقی نمی رسد. زیرا طبق ماده 2277 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه حقوقی مکلف است از حکم دادگاه کیفری درباره اصالت یا جعلیت سند تبعیت کند.

مقررات کیفری جعل سند: جعل سند جرم است و ادعای جعل، ادعای وقوع جرم می باشد و تحت شرایطی ممکن است موجب رسیدگی کیفری شود.

 

 

2- دعوای حقوقی جعل سند

هرگاه شخصی آگاه شود که سندی یا قسمتی از سند به زیان او جعل شده و به هر علت نخواهد شکایت کیفری مطرح کند، می تواند علیه شخصی که سند را در اختیار دارد، اقامه دعوای جعل سند نماید و با اثبات جعلیت سند، حکم جعلیت سند را گرفته و پس از نهایی شدن آن از نگرانی وجود سند فارغ شود. این شیوه طرح ادعایجعلیت سند، دعوای اصلی جعل به شمار می رود زیرا تنها یک دعوا اقامه شده و خواسته آن صدور حکم مبنی بر اعلام جعلیت سند مورد نظر می باشد و احکام و آثار این دعوا مشمول قواعد عام است. در این صورت اگر حکم نهایی مبنی بر جعلیت سند یا قسمتی از سند صادر شود، سند مزبور حسب مورد کلاً یا جزئاً اعتبار خود را از دست می دهد و اگر به استناد آن دعوایی اقامه شود، طرفی که سند علیه او ابراز شده می تواند با ارائه و یا استناد به حکم نهایی مرجع حقوقی و تأیید بر جعلی بودن آن، از آثار مزبور رها شود در چنین حالتی نوبت به طرح ادعای جعل تبعی نمی رسد.

 

3- ادعای جعل سند تبعی

هرگاه در جریان دادرسی، سندی رسمی یا عادی توسط یکی از طرفین مورد استفاده قرار گیرد و طرف مقابل در مقام دفاع در برابر این سند، به اصالت آن در قبال ادعای جعل تعرض نماید، این ادعا، ادعای جعل سند «تبعی» نام دارد. زیرا اولاً در جریان رسیدگی به دعوای اصلی مطرح شده و ثانیاً وجود آن تابع وجود دعوای اصلی است. بنابراین در صورت استرداد دعوای اصلی یا صدور قرار عدم استماع دعوا یا رد دعوای اصلی، ادامه رسیدگی به ادعای جعل نیز منتفی می شود. مثلاً جعل تبعی نیز زمانی است که خواهان به استناد سفته ای اقامه دعوا و مطالبه مبلغ آن را می نماید «دعوای اصلی» و خوانده در مقام دفاع در برابر این سند، ادعای جعل مطرح می کند.

 

 

انواع دعوای جعل سند تبعی

1- ادعای جعل سند ساده و جعل با تعیین جاعل: جعل تبعی ممکن است با تعیین جاعل باشد یا بدون تعیین جاعل که جعل ساده نامیده می شود. از آن جا که هدف از ادعای جعل تبعی معمولاً رها شدن از آثار تعهدآور سند ابرازی و نه مجازات فاعل آن است، از این رو معمولاً مدعی جعل حتی اگر جاعل را بشناسد، او را تعیین نمی کند که این جعل ساده نامیده می شود.

این ادعا در دادگاه حقوقی مورد رسیدگی قرار می گیرد و همین دادگاه به اصالت یا جعلیت سند رسیدگی می کند و چون جنبه کیفری ندارد، دادگاه علی القاعده صلاحیت تعیین جاعل و مجازات آن را ندارد.

اما در نقطه مقابل اگر هدف مدعی جعل تبعی از ادعای جعل، علاوه بر از اثر انداختن سند، تعیین جاعل هم باشد، ادعای جعل با تعیین جاعل نام دارد که برخلاف جعل ساده، جنبه کیفری به خود می گیرد. اما تفاوتی که این ادعا با دعوای کیفری جعل دارد، این است که ادعای جعل یا تعیین جاعل الزاماً دردادگاه که به دعوای اصلی رسیدگی نماید، اقامه می شود در حالی که دعوای جعل کیفری در مرجع کیفری دادسرا و دادگاه کیفری، مطرح می شود.

2- ادعای جعل سند تبعی مادی و مفادی (معنوی): جعل مادی در واقع ارتکاب هر یک از اعمالی در سند است که عمدتاً در ماده 523 قانون مجازات اسلامی تصریح شده همانند اینکه مدعی جعلیت ادعا نماید که در امضای او را جعل کرده اند یا بدهی او را با دست بردن در سند از یک میلیون ریال به سیصد میلیون ریال تغییر داده اند. ایت ادعا هم می تواند در سند عادی باشد هم رسمی و هم می تواند با تعیین جاعل یا ساده باشد. اما جعل معنوی ارتکاب هر یک از اعمالی است که عمدتاً در ماده 5344 قانون مجازات اسلامی آمده است.

جعل سند معنوی در اسناد رسمی میتواند انجام شود چون جعل معنوی براساس ماده 5344 قانون مجازات اسلامی تنها از طریق کارکنان ادارت دولتی و مراجع قضایی و مأمورین به خدمات عمومی صورت می گیرد که در تحریر نوشته ها و قرردادهای راجع به وظایفشان مرتکب جعل و تزویر شوند اعم از اینکه موضوع یا مضمون آن را تغییر دهند یا گفته و نوشته یکی از مقامات رسمی، مهر یا تصمیات یکی از طرفین را تحریف کنند یا امر با کلی را صحیح یا صحیحی را باطل یا چیزی را که بدان اقرار نشده است، اقرار شده جلوه دهند. در واقع در نوشته شدن اسناد عادی، کارکنان ادارات دولتی و مراجع قضایی و مأمورین به خدمات عمومی، دخالتی که راجع به وظایفشان باشد، انجام نداده اند. در واقع در اسناد عادی اگر کسی اصالت سند را بپذیرد، نمی تواند صحت انتساب مندرجات آن را به امضاکننده نپذیرد. در هر حال ادعایجعل تبعی چه مادی چه معنوی مشمول احکام و آثار واحدی است، فقط در جعل مادی، معمولاً اموری مانند تطبیق امضای سند متنازع فیه با امضای زیر اسناد مسلم الصدور مطرح می شود، در حالی که در ادعای جعل معنوی اصالت خط امضا در واقع محتویات سند مورد قبول طرفین است اما ادعا می شود که مندرجات سند مفاد عبارت از سندی با آنچه نزد مأمور واقع شده، مخالف است.

 

سوالات حقوقی مرتبط با شکایت جعل سند


1- شکایت جعل سند باید چطور مطرح شود؟

برای شکایت جعل سند هم می توان به دادگاه کیفری شکواییه داده و تقاضای مجازات طرف را نمود و هم می توان به دادگاه حقوقی دادخواست جعل و ابطال سند داد.

 


2- آیا دست بردن در شناسنامه جعل محسوب می شود ؟

بله.دست بردن در شناسنامه نه تنها جعل محسوب می شود بلکه از شدیدترین انواع آن هم هست چرا که شناسنامه سند دولتی و رسمی بوده و قانونگذار بیشترین مجازات را برای این نوع جعل در نظر گرفته است.

 


3- آیا جعل شفاهی هم امکان دارد ؟

خیر.جرم جعل در مفهوم خاص خود فقط شامل جعل سند و نوشته می شود البته عنوان مشابهی نیز در قانون وجود دارد که به آن جعل عنوان مقامات دولتی یا رسمی یا حکومتی گفته می شود و عبارت است از اینکه شخصی خود را یک مقام دولتی معرفی کند.

 


4- کسی که برای کلاهبرداری سندی را جعل می کند جرمش چیست ؟

کلاهبرداری از جمله جرایم مرکب یا چند جزئی است و عنصر مادی آن حتی ممکن است از چند جرم تشکیل شده باشد.در اینگونه مواقع و به طور کلی هرگاه یک مجموعه اقدامات مشتمل بر چند عنوان مجرمانه باشد به این، در اصطلاح حقوقی تعدد معنوی گفته می شود و نحوه محاسبه مجازات به این صورت است که فقط مجازات جرم شدیدتر قابل اعمال است.

 


5- جرم جعل چگونه اثبات می شود ؟

روش اثبات جرم جعل و دلایل لازم برای ثابت کردن جعل همان دلایل عمومی اثبات دعوا و ادعا است.برای اطلاع از راه ها و دلایل اثبات جرم به مقاله تحت همین عنوان در سایت دادگران حامی مراجعه نمایید.

 


6- مجازات جرم جعل چیست ؟

مجازات جرم جعل مطابق ماده 523 به بعد از قانون مجازات اسلامی عبارت است از : حبس از 3 ماه تا 15 سال.یعنی در خفیق=ف ترین حالت ماده 529 حداقل مجازات جرم جعل را 3 ماه و در شدیدترین حالت، ماده 524  حداکثر مجازات جرم جعل را 15 سال اعلام نموده است.

 


7- انواع جرم جعل چیست ؟

جرم جعل از جهات مختلف قابل تقسیم است.جعل را به یک اعتبار می توان به جعل مادی با معنوی و یا مفادی تقسیم نمود و نیز می توان به اعتبار شخصیت مرتکب به جعل توسط اشخاص عادی و یا مقامات دولتی تقسیم نمود و یا میتوان به اعتبار سند موضوع جعل، به جعل در سند عادی یا سند رسمی تقسیم کرد. هم چنین جعل از جهت موضوع می توان به جعل اسکناس، جعل سند و یا جعل مهر و نظایر اینها تقسیم بندی شود.

 


8- جرم جعل در کدام دادگاه رسیدگی می شود و مرجع صالح کجاست ؟

جرم جعل از جمله جرایم عمومی بوده و در دادسرا و دادگاه عمومی (دادگاه کیفری دو) قابل تعقیب و رسیدگی است.از نظر صلاحیت محلی هم دادگاه محل وقوع جرم صالح به رسیدگی است.

 


9- چطور برای شکایت جرم جعل وکیل بگیرم ؟

ابتدا با مراجعه به وکیل در مورد موضوع خود از وکیل مشورت بگیرید و در صورتی که قانع و مجاب شدید و وکیل مورد نظر نیز پرونده شما را قابل دفاع دانسته و قبول نمود برای اثبات وقوع جرم جعل به آن وکیل وکالت بدهید.

 


10- هزینه های شکایت جعل چقدر است ؟

کلاً دعاوی کیفری از جمله دعوای جعل هزینه های دادرسی چندانی ندارند و هزینه های پیگیری آن را می توان فقط هزینه کارشناسی و حق الوکاله وکیل دانست.

 


11- دستمزد وکیل و حق الوکاله برای پیگیری شکایت جعل چقدر است ؟

دستمزد و حق الوکاله وکیل برای جرم و شکایت جعل رقم ثابتی نیست و با توجه به حجم و پیچیدگی کار و نوع سند یا اسناد جعل شده و در نهایت توافق وکیل و موکل تعیین می شود ولی در هر حال در زمان نگارش این مطلب (اوایل سال 2021 میلادی و سال 1400 شمسی) کمتر از مبلغ 20 میلیون تومان نیست.

 


12- مجازات جعل اسناد دولتی چیست ؟

مطابق ماده 525 قانون مجازات اسلامی مجازات جرم جعل اسناد و اوراق دولتی از 1 تا 10 سال حبس است.

 


13- آیا جعل مدرک تحصیلی دانشگاه غیر انتفاعی و آزاد جعل اسناد دولتی است ؟

خیر.از آنجاییکه قوانین کیفری را باید تفسیر مضیق و محدود نمود شایسته این است که جعل چنین اسناد و نوشته هایی را، جعل اسناد دولتی ندانیم.

 


14- آیا دست بردن در کپی و تصویر سند جرم است ؟

از نظر نگارنده این مطلب جرم جعل در صورت دست بردن در اصل سند تحقق مییابد و نظر بسیاری از قضات و حقوقدانان هم همین است و ضرورت توسل به ظاهر قوانین و تفسیر محدود قواعد کیفری و تفکیک بین اصل و تصویر سند نیز همین است.

 

ایجاد شده توسط مسعود محمدی، وکیل پایه یک دادگستری
ثبت امتیاز
نظرات
در حال حاضر هیچ نظری ثبت نشده است. شما می توانید اولین نفری باشید که نظر می دهید.
ارسال نظر جدید

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

رزرو وقت مشاوره حقوقی با وکیل

در صورت تمایل به دریافت مشاوره حقوقی از دفتر وکیل مسعود محمدی و دفتر وکالت دادگران حامی و جهت هماهنگی و رزرو وقت مشاوره حقوقی حضوری و مشاوره حقوقی تلفنی، کلیک کنید.