شماره: 1305
1400/09/14
وضعیت واگذاری اموال در حالت کهولت سن قبل از فوت 

می خواستم بدونم یک قراردادی یک هفته پیش تنظیم شده که مردی کل املاکش رو به یکی از فرزنداش تحت عنوان مبایعه نامه واگذار نموده بود و بعد از یک هفته فروشنده فوت کرده، با توجه به اینکه فروشنده مرحوم کهولت سن داشت و سخت در بستر بیماری بود. آیا می توانست این معامله را انجام دهد ؟

 

پاسخ – امکان انتقال اموال چند روز قبل از فوت 

  • بطور کلی مطابق ماده ۱۹۰ براي صحت هر معامله شرايط ذيل اساسي است:

۱- قصد طرفین و رضای آنها
۲- اهلیت طرفین
۳-موضوع معین که مورد معامله باشد
۴-مشروعیت جهت معامله

  • مطابق بند دوی ماده ی فوق، طرفین برای انجام معامله می باید اهلیت داشته باشند در غیر این صورت معامله صورت گرفته باطل و يا در مواردي غير نافذ خواهد بود.
  • اهليت بطور مطلق عبارت است از توانايي قانوني شخص براي دارا شدن يا اجراي حق، توانايي قانوني براي دارا شدن حق، اهليت تمتع و توانايي قانوني براي اجراي حق اهليت استيفاء ناميده مي‌شود.
  • بنابراین اهلیت دو نوع می باشد، اهلیت تمتع و اهلیت استیفا. اهلیت تمتع یا همان اهلیت دارا شدن حق در ماده ی 956 قانون مدنی اینگونه عنوان گردیده است که اهلیت برای دارا بودن حقوق با زنده متولد شدن انسان شروع و با مرگ او تمام میشود.
  • اهليت استيفاء يا اهليت بهره وري از حق در برابر اهليت تمتع يا اهليت دارا شدن حق آمده و بمعناي اعمال حقوقي است كه يك شخص دارا است.
  • منظور از اهلیت در ماده ی 210 قانون مدنی نیز این نوع اهلیت می باشد.
  • از طرفي قانون گذار در ماده ۲۱۱ قانون مدنی در مورد اهليت طرفين معامله مي‌گويد براي اينكه متعاملين اهل محسوب شوند بايد بالغ و عاقل و رشيد باشند. سن بلوغ در پسر ۱۵ سال تمام قمری و در دختر ۹ سال تمام قمر می باشد.
  • يكي ديگر از شرايط اهليت داشتن عقل است يعني عاقل بودن، منظور از عقل اين است كه قواي دماغي شخصي سالم باشد كسي كه فاقد قوه تعقل است و مبتلا به اختلال قواي دماغي باشد مجنون ناميده مي‌شود.
  • جنون حالتي است كه قدرت و توانايی درك و تميز شخص را نسبت به اعمالی كه انجام می ‌دهد به كلی از بين ميی برد. رشید بودن نیز عبارت است از اينكه تصرفات شخصي در اموالش عاقلانه باشد. كسي كه داراي رشد است رشيد ناميده مي‌شود. مطابق مادهی 1208 قانون مدنی غیر رشید کسی است که تصرفات او در اموال و حقوق مالی خود عقلائی نباشد.

 

پاسخ به پرسش مطرح شده

در پاسخ به پرسشی که طرح فرمودید و در رابطه با واگذاری اموال قبل از فوت و در حالت کهولت سن باید گفت در قانون ایران بیماری و کهولت سن از اسباب حجر شمرده  نشده  است و  قانونگذار نیز  تنها به  ذکر  حکم  ارث زنی که در بیماری مرد به عقد او در آمده یا از او جدا شده، اکتفا کرده است. مطابق ماده ی 1207 قانون مدنی اشخاص محجور که از تصرف در اموال و حقوق مالی خود محروم هستند شامل صغار، اشخاص غیررشید و مجانین می باشند.

بنابراین هر فردی که در قید حیات است می تواند اموال خود را با رعایت شرایط اساسی صحت قرارداد به هرکس که می خواهد واگذار و یا تقسیم ارث کند و کهولت سن اصولا مانع آن نیست. با این وجود در صحت معامله در زمان مرض متصل به فوت تردید وجود دارد.

برخی قائل به تصرفات کامل مریض در مرض متصل به موت هستند و برخی دیگر محدودیت این تصرفات را تنها تا ثلث پذیرفته اند. با این حال اگر بتوانید ثابت کنید که پدر در زمان معامله اختلال حواس داشته یا هوشیار نبوده و به اصطلاح محجور بوده باشد امکان ابطال آن معامله به استناد ماده 212 قانون مدنی  وجود دارد. 

 

 

مواد قانونی قابل استناد - انتقال اموال قبل از فوت

ماده ۱۹۰ قانون مدنی
برای صحت هر معامله شرایط ذیل اساسی است:
۱) قصد طرفین و رضای آنها
۲) اهلیت طرفین
۳) موضوع معین که مورد معامله باشد
۴) مشروعیت جهت معامله


ماده ۲۱۰ قانون مدنی
متعاملین باید برای معامله اهلیت داشته باشند.


ماده ۲۱۱ قانون مدنی
برای اینکه متعاملین اهل محسوب شوند باید بالغ و عاقل و رشید باشند.
ماده ۲۱۲ قانون مدنی
معامله با اشخاصی که بالغ یا عاقل یا رشید نیستند به واسطه عدم اهلیت باطل است.


ماده ۲۱۳ قانون مدنی
معامله محجورین نافذ نیست.


ماده ۹۵۶ قانون مدنی
اهلیت برای دارا بودن حقوق با زنده متولد شدن انسان شروع و با مرگ او تمام میشود.


ماده ۹۵۷ قانون مدنی
حمل از حقوق مدنی متمتع میگردد مشروط بر اینکه زنده متولد شود.


ماده ۹۵۸ قانون مدنی
هر انسان متمتع از حقوق مدنی خواهد بود لیکن هیچکس نمیتواند حقوق خود را اعمال اجرا کند مگر اینکه برای این امر اهلیت قانونی‌ داشته باشد.


ماده ۹۵۹ قانون مدنی
هیچکس نمیتواند به طور کلی حق تمتع و یا حق اجراء تمام یا قسمتی از حقوق مدنی را از خود سلب کند.


ماده ۱۲۰۷ قانون مدنی
اشخاص ذیل محجور و از تصرف در اموال و حقوق مالی خود ممنوع هستند:
۱) صغار.
۲) اشخاص غیر رشید.
۳) مجانین.


ماده ۱۲۰۸ قانون مدنی
غیر رشید کسی است که تصرفات او در اموال و حقوق مالی خود عقلائی نباشد


ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی
هیچکس را نمی توان بعد از رسیدن به سن بلوغ به عنوان جنون یا عدم رشد محجور نمود مگر آنکه عدم رشد یا جنون او ثابت شده باشد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۷۰/۸/۱۴) - سن بلوغ در پسر پانزده سال تمام و در دختر نه سال تمام قمری است.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۷۰/۸/۱۴) - اموال صغیری را که بالغ شده است در صورتی میتوان به او داد که رشد او ثابت شده باشد.


ماده ۱۲۱۱ قانون مدنی
جنون به هر درجه که باشد موجب حجر است.


ماده ۱۲۱۲ قانون مدنی
اعمال و اقوال صغیر تا حدی که مربوط به اموال و حقوق مالی او باشد باطل و بلااثر است معذالک صغیر ممیز میتواند تملک ‌بلاعوض کند. مثل قبول هبه و صلح بلاعوض و حیازت مباحات.


ماده ۱۲۱۳ قانون مدنی
مجنون دائمی مطلقاً و مجنون ادواری در حال جنون نمیتواند هیچ تصرفی در اموال و حقوق مالی خود بنماید ولو با اجازه ولی یا قیم خود لکن اعمال حقوقی که مجنون ادواری در حال افاقه مینماید نافذ است مشروط بر اینکه افاقه او مسلم باشد.


ماده ۱۲۱۴ قانون مدنی
معاملات و تصرفات غیر رشید در اموال خود نافذ نیست مگر با اجازه ولی یا قیم او اعم از اینکه این اجازه قبلا داده شده باشد یا بعد از ‌انجام عمل. ‌معذالک تملکات بلاعوض از هر قبیل که باشد بدون اجازه هم نافذ است.


ماده ۱۲۱۵ قانون مدنی
هر گاه کسی مالی را به تصرف صغیر غیرممیز و یا مجنون بدهد صغیر یا مجنون مسئول ناقص یا تلف شدن آن مال نخواهد بود.


ماده ۱۲۱۶ قانون مدنی
هر گاه صغیر یا مجنون یا غیر رشید باعث ضرر غیر شود ضامن است.


ماده ۱۲۱۷ قانون مدنی
اداره اموال صغار و مجانین و اشخاص غیر رشید به عهده ولی یا قیم آنان است به طوری که در باب سوم از کتاب هشتم و مواد بعد‌ مقرر است

 


پاسخ داده شده توسط کارشناس حقوقی ما : سرکار خانم داوودی

 

حق انتشار محفوظ است ©